Flamuri i Ukrainës - Foto: Faqja zyrtare e Presidencës ukrainase

Kur dhe si mund të përfundojë lufta në Ukrainë?

Lufta në Ukrainë, thotë presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky, do të fitohet në fushbetejë, por mund të përfundojë vetëm përmes negociatave.

Kur të ndalohet së luftuari dhe me çfarë kushtesh?

Perëndimi thotë se Ukraina duhet të vendosë. Megjithatë, tre muaj pas luftës, vendet perëndimore janë duke vendosur pozicione në fundlojë.

Ata po ndahen në dy kampe të gjera, shpjegon Ivan Krastev, nga Qendra për Strategjitë Liberale, një institut kërkimi në Sofje. Njëra është “kampi i paqes”, e cila kërkon ndalimin e luftimeve dhe fillimin e negociatave sa më shpejt të jetë e mundur. Tjetri është “kampi i drejtësisë”, e cila mendon se Rusia duhet të paguajë shtrenjtë për agresionin e saj.

Argumenti kthehet në radhë të parë tek territori: Rusia ta mbajë territorin që e ka pushtuar deri tani; të shtyhet prapa deri në vijën e tij fillestare më 24 shkurt; apo të përpiqet ta shtyjë atë edhe më larg, në kufirin ndërkombëtar, për t’i rimarrë territoret që i ka aneksuar në 2014? Debati sillet rreth shumë gjërave, përveç kostove, rreziqeve dhe përfitimeve të zgjatjes së luftës; dhe vendin e Rusisë në rendin evropian.

Kampi i paqes po mobilizohet. Gjermania ka bërë thirrje për armëpushim; Italia po qarkullon një plan me katër pista për një zgjidhje politike; Franca flet për një marrëveshje paqeje të ardhshme duke mos e “poshtëruar” Rusinë. Përballë tyre qëndrojnë kryesisht Polonia dhe shtetet baltike, nën mbrojtjen e Britanisë.

Po Amerika? Mbështetësi më i rëndësishëm i Ukrainës nuk e ka vendosur ende një objektiv të qartë, përtej forcimit të Ukrainës për t’i dhënë asaj një dorë më të fortë negociuese. Amerika ka shpenzuar afro 14 miliardë dollarë për luftën deri më tani, dhe Kongresi sapo ka ndarë 40 miliardë dollarë të tjerë. Amerika ka mbledhur donacione ushtarake nga më shumë se 40 vende të tjera. Mirëpo kjo ndihmë nuk është e pakufizuar. Ajo ka dorëzuar artileri, por jo sistemet e raketave me rreze më të gjatë të cilat i kërkon Ukraina.

Vërejtjet e Lloyd Austin, sekretari i mbrojtjes i Amerikës, e shtojnë edhe më tej paqartësinë. Pasi e vizitoi Kievin muajin e kaluar, ai e përqafoi partinë e drejtësisë, duke thënë se Perëndimi duhet të ndihmojë Ukrainën “të fitojë” dhe “ta dobësojë” Rusinë. Tre javë më vonë ai dukej se po drejtohej në kampin e paqes, duke bërë thirrje për një “armëpushim të menjëhershëm” pas një telefonate me homologun e tij rus, Sergei Shoigu. Pentagoni këmbëngul se nuk ka ndryshim të politikës.

Një goditje tjetër për kampin e drejtësisë ishte një editorial në New York Times që argumentonte se disfata e Rusisë ishte joreale dhe e rrezikshme. Pastaj Henry Kissinger, ish-sekretar i shtetit, tha se negociatat duhet të fillojnë brenda dy muajsh për t’i shmangur “trazirat dhe tensionet që nuk do të kapërcehen lehtë”. Në mënyrë ideale do të kishte një rikthim në linjën e 24 shkurtit; “Ndjekja e luftës përtej asaj pike nuk do të kishte të bënte me lirinë e Ukrainës, por një luftë të re kundër vetë Rusisë,” deklaroi ai në Forumin Ekonomik Botëror, në Davos. Rusia, tha ai, kishte një rol të rëndësishëm për të luajtur në balancën e fuqisë së Evropës; ajo nuk duhet të shtyhet në një “aleancë të përhershme” me Kinën.

Për momentin, çarje të tilla në Perëndim janë të përmbajtura nga lajtmotivi se për të ardhmën duhet të vendosin vetë ukrainasit. Megjithatë, zgjedhjet e Ukrainës janë të formësuara nga ajo që Perëndimi do të sigurojë. “Evropa, bota në përgjithësi, duhet të jetë unike. Ne jemi po aq të fortë sa ju të bashkuar”, tha Zelensky në një takim në Davos. Ai tha se “Ukraina do të luftojë derisa ta rifitojë të gjithë territorin e saj”. Por ai gjithashtu dukej se i linte vetes hapësirë për kompromis. Bisedimet me Rusinë, tha ai, mund të fillojnë sapo ajo të tërhiqet në pozicionin ku ishte para 24 shkurtit.

Amerika, Evropa dhe Ukraina duhet të vazhdojnë t’i rregullojnë pozicionet e tyre sipas asaj që secili mendon se tjetri do të pranojë. “Ukrainasit po negociojnë me partnerët e tyre perëndimorë po aq sa, dhe ndoshta më shumë se, po negociojnë me rusët”, thotë Olga Oliker e Grupit Ndërkombëtar të Krizave, një institut kërkimor.

Paqartësia e pasqyron gjithashtu pasiguritë e luftës. A po fiton Ukraina, sepse e shpëtoi Kievin dhe e largoi Rusinë nga Kharkivi; apo po humbet, sepse Rusia e ka marrë Mariupolin dhe së shpejti mund ta rrethojë Severodonetskun? Krahu paqësor shqetësohet se sa më gjatë të zgjasin luftimet, aq më i madh është kostoja njerëzore dhe ekonomike për Ukrainën dhe pjesën tjetër të botës. Kampi i drejtësisë përgjigjet se sanksionet ndaj Rusisë sapo kanë filluar të japin efekt; me më shumë kohë dhe më shumë armë dhe më të mira, Ukraina mund të fitojë.

Pas gjithë kësaj fshihen dy shqetësime kontradiktore. Njëra është se forcat ruse janë ende të forta dhe do të mbizotërojnë në një luftë të ashpër. Tjetra është se ato janë të brishta. Në rast se mundet, Rusia mund ta sulmojë NATO-n ose të përdorë armë kimike apo edhe bërthamore për ta shmangur humbjen. Në terma afatgjatë, thotë Emmanuel Macron, presidenti francez, Evropa do të duhet të gjejë një mënyrë për të jetuar me Rusinë. Kryeministrja e Estonisë, Kaja Kallas, përgjigjet: “Është shumë më e rrezikshme t’i dorëzohesh Putinit sesa ta provokosh atë”. Zyrtarët amerikanë dhe evropianë e kanë ndihmuar në heshtje Ukrainën të zhvillojë pozicione negociuese. Një pikë është kërkesa e saj për garanci sigurie nga Perëndimi.

Me përjashtim të një premtimi për ta mbrojtur drejtpërdrejt Ukrainën, idetë përfshijnë aftësinë për t’i “rikthyer” çdo sanksioni ndaj Rusisë që hiqet; dhe riarmatosjen e shpejtë të Ukrainës nëse sulmohet sërish.

Tani për tani, Ukraina është mjaft optimiste. Ajo ia ka mohuar Rusisë një pushtim të lehtë dhe armët e reja perëndimore po shfaqen në vijat e frontit. Por duke folur nga selia presidenciale e mbushur me thasë rëre, Mykhailo Podolyak, kryenegociatori i Presidentit Zelensky, thotë se ai është gjithnjë e më i shqetësuar nga “lodhja” në disa vende evropiane. “Ata nuk e thonë drejtpërdrejt, por duket si një përpjekje për të na detyruar të kapitullojmë. Çdo armëpushim nënkupton një konflikt të ngrirë.” Ai u ankua gjithashtu për “inerci” në Uashington: armët nuk po mbërrijnë në sasitë që i duhen Ukrainës.

Se kur do të përfundojë lufta, kjo do të varet kryesisht nga Rusia. Nuk nxitohet për një armëpushim. Duket e vendosur për ta pushtuar të gjithë Donbasin në lindje dhe synon marrjen e më shumë tokave në perëndim. “Paradoksi i situatës është se të dyja palët ende besojnë se mund të fitojnë,” thotë Volodymyr Fesenko, analist politik në Kiev.

“Vetëm nëse vërtet e arrijmë një ngërç dhe Moska dhe Kievi e njohin atë si të tillë, mund të jetë e mundur çdo bisedë për kompromis. Edhe atëherë, ka të ngjarë të jetë e përkohshme.”/Economist