Sytë Që Nuk Hapen

Gjysmerrësira mbështjell trupat dhe i vë perde syve të vizitorëve që hyjnë duke ecur kujdesshëm me hapat që mezi dëgjohen. Qetësia e hapësirës së ftoftë ekspozuese në Muzeun e Kosovës prishet kur tre djem, aktorë, (Afrim Muçaj, Astrit Geci e Kastriot Greiçevci) hipur mbi një sofër të madhe lusin për qetësi. Këta nuk janë moderatorë ngjarjes kulturore, janë aktorë që me anë të një skene të shkurtë performuese, bëjnë hapjen e ekspozitës të piktores Lendita Zeqiraj. Aty nuk ka asnjë fjalë rasti.

Zyrtariteti i fjalimeve afirmative, teknike e krejt përgjithësuese, zëvendësohet me interpretim fjalësh artistike. Batuta e monologë të shkurtë që në sinkron tingëllojnë ëmbël si një uverturë e një simfonie që pritet fillojë.

Kur aktorët mbarojnë interpretimin e tyre, ndizen dritat dhe dhjetëra portrete “gjigante” të dalin përpara. Janë këto punimet e piktores Lendita Zeqiri të përzgjedhura për t’u ekspozuar në një natë tetori. Zeqiraj dallohet për stilin e saj të veçantë të të piktuaruarit; portrete në dukje abstrakte, por njerëzore në brendësi. Forma e tyre është e (ç‘)rregullt, me vijat e deformuara.

Portretet e kornizuara rrijnë pranë njëri-tjetrit, sikur të lidhur varg në një zinxhirë që përthekon muret e hapësirës ekspozuese. Ngjyrat janë të hirta, ashtu sikurse zymtësia e jetës urbane të pajetuar prej kohësh në kryeqytetin e vendit tonë. Mungojnë ngjyrat e dhezta. Ato që me shkëlqimin e rrejshëm të bëjnë të verbohesh para kohe. Gjithçkah një atmosferë me pak fjalë, e me shumë heshtje të përkohshme, por me plot zjarmi që djegë përbrenda.

Të gjitha pikturat e ekspozuara të Zeqirajt janë portrete jashtë dimensioneve reale. Përmasat e tyre të pushtojnë. Ato shpojnë thellë në shpirtin e trazuar të njeriut që mezi ecën buzë greminës së dëshpërimit e zhgënjimit të pafundmë. Është kjo ecje sikur në teh shpate. Mjafton të fryjë një erë e lehtë të të rrëzojë e të fundosë përgjithmonë.

“Kjo është dashuria e një autoportreti” thotë akademik Rexhep Ferri për pikturat e Zeqirajt. Mbase edhe ka diçka të vërtetë në këtë konstatim. Portretet mund të jenë edhe skica për një autoportret që pritet të përfundojë më vonë. Si një lindje që kërkon kohën e vet. Gjithçka e parakohshme e ka vështirësinë e rritjes. Po të jetë e vonshme mund edhe të të zhgënjejë.

Portretet e Zeqirajt janë fytyra me sy të mbyllur. Gati të gjitha. Mbrapa qepallave të mbyllura ne vetëm sa mund të imagjinojmë lloj-lloj sysh; të zi, bojë kafe, të kaltër si deti, pse jo edhe të gjelbër, sy të larmë, e që neve më shumë na pëlqen t’i quajmë sy të shkruar. Kushedi se çka fshihet brenda atyre syve që rrinë mbyllur?! Ata janë sy që nuk hapen. Asnjëherë. Secili prej nesh mund t’i shohë si të dojë.

Ekspozita e Lenditës nuk është “alternative” as tendencë për instalacion si shprehja e vetme e supozuar e artit bashkëkohor, të atilla çfarë janë parë me bollëk në këto vitet e fundit. Por, krijimet e piktores Zeqiri janë moderne, gjithsesi. Për më shumë, kjo ekspozitë nuk ndodhi në Galerinë e Arteve të Kosovës (GAK), si institucion kryesor i arteve pamore në Kosovë.

Hapja e kësaj ekspozite në ambientet e Muzeut të Kosovës e bën edhe më të veçantë aktin, jo për të shtuar ose munguar vlerën që kanë veprat në pëlhurë, por për të treguar se në vorbullën e debateve të shumanshme për institucionet kulturore dhe politikën tek ne, (pjesë e të cilit debat vazhdon të jetë edhe GAK-u) artistët krijues mund dhe duhet të gjejnë mundësi shprehjeje të lirë. Jashtë ndikimeve politike, klanore e grupeve të interesit.

A mund të krijohet dhe të ekspozohet jashtë institucioneve zyrtare në vendin tonë?! Po. Rasti i Lenditës është një prej tyre. Ajo sikur nuk brengoset shumë për politika të mëdha. Në punimet e saj venerohet qartë se ajo ecën me këmbë në tokë. Përditë e më shumë shkel në realitetin, në të cilin jeton njeriu i rëndomtë i Kosovës.

Sytë e portreteve të Lenditës nuk hapen. Sot jo se jo. Mbase nesër, ose në një ditë tjetër. Ndoshta do të vije dita kur ata sy do të hapen, sepse do të kenë çfarë të shohin; një Kosovë ndryshe nga kjo e sotmja, me më shumë zhvillim, mirëqenie e njerëz të lumtur që frymojnë lirshëm e krenarë në vendin e tyre. Më shumë fëmijë që rriten me heronj përrallash e jo më me trysninë e kujtesës së ankthshme plot dhunë, gjak, e frikë që ua gërryejnë palcën.

Tash këta sy rrinë të mbyllur nga vuajtja e vazhdueshme e gjeneratave të tëra. Rrinë mbyllur e nuk hapen sepse kanë frikë ta shohin realitetin. Frika e tyre është e arsyeshme. Kjo frikë zor se mund të mposhtet, madje as nga hijeshia e zbehur dhe nuri që fshihet mbrapa ngjyrave gri.

E mbyllur është jeta jonë, si në një qark elektrik që shpërthen herët a vonë. Edhe këta sy janë njëlloj; të mbyllur. Tevona do të hapen. Atëherë kur ta kemi këputur lakun e realitetit që të zë frymën përditë e më shumë.


(Autori është dramaturg dhe skenarist.)