Komunistët Çekë tregojnë besnikëri ndaj Kinës

Animi turpërues i Partisë Komuniste Çeke ndaj Kinës po shqetëson pjesë të institucionit politik dhe shërbimeve të sigurisë, veçanërisht duke pasur parasysh se ajo siguron mbështetje për qeverinë e pakicës në këmbim të ndikimit në politikë.

Duke u përballur me një panel zyrtarësh të ‘sertë’, të mbështetur nga flamuj të kuq në një dhomë të madhe, një burrë me flokë të thinjura shfaqet në ekran, i etur për t’i siguruar ata për besnikërinë e tij. “Shumica dërmuese e njerëzve Çekë mbështesin në mënyrë aktive forcimin e miqësisë dhe bashkëpunimit me Kinën”, zotohet Vojtech Filip.

Të gjithë të përfshirë në këtë e dinë se kjo deklaratë e propozuar nga kryetari i Partisë Komuniste të Bohemisë dhe Moravisë (KSCM) është e rreme. Por pika e rëndësishme duket të jetë që Filipi të demonstrojë besnikërinë e tij ndaj Song Tao dhe ekipit të tij në Komitetin Qendror të Departamentit Ndërkombëtar të Partisë Komuniste të Kinës.

Respekti i shpërfaqur ndaj zyrtarëve kinezë nga lideri i partisë së Komunistëve Çekë gjatë një video konference shtatorin e kaluar është tronditës. Ndërkohë që Song Tao nxjerr në pah tërbimin e Pekinit ndaj një udhëtimi të nivelit të lartë në Tajvan të bërë nga Milos Vystrcil, president i Senatit Çek, muajin e kaluar, Filipi flet për një akt të ndërmarrë nga disa dele të zeza politike, i cili ishte në kundërshtim me disponimin e vendit.

Në fakt, megjithëse shumë politikanë dhe zyrtarë të lartë të qeverisë Çeke, përfshirë Presidentin Milos Zeman dhe Kryeministrin Andrej Babis, e dënuan vizitën e delegacionit në fjalë në Tajvan dhe qëllimin e tij qartë provokues, kjo vizitë tërhoqi vlerësime të gjera nga pjesa tjetër e vendit, si dhe jashtë vendit. Kërcënimi i ngathët i Kinës se Çekia do të “paguajë një çmim të lartë” lidhur më këtë vizitë vetëm sa provokoi zemërim publik.

Kjo nuk ishte befasuese. Pavarësisht një fushate së fundmi nga Pekini për të siguruar ndikim në qarqet politike të Pragës, opinioni publik Çek në lidhje me Kinën është ndër më të ultët në Evropë.

Mirëpo zyrtarët kinezë nuk ishin të gatshëm të hiqnin dorë nga gjuetia. Kreu i Senatit, zyrtari i tretë më i lartë kushtetues në vend, duhet të izolohet, i thanë ata Filipit gjatë video konferencës. “Shpresojmë që rrjedha kryesore në Republikën Çeke të tërheqë një vijë të qartë ndarëse me Vystrcil dhe të tjerët, t’i përmbahet parimit ‘Një-Kinë’ dhe të marrë masa konkrete për të mbrojtur zhvillimin e përgjithshëm të marrëdhënieve Kinë-Çeke”, tha Taon.

Presidenti Zeman – vuri në dukje zyrtari kinez, kishte vepruar tashmë. Udhëheqësi i shtetit, i cili qyshkur mori detyrën në vitin 2013 ka kaluar kohën e tij duke promovuar interesat kineze, bëri të ditur se ndërsa delegacioni ishte ende në Tajvan ai nuk do të pranonte më Vystrcilin në takime të nivelit të lartë.

Një grua mban një pankartë me fotot e Kryeministrit Andrej Babis, kryetarit të Partisë Komuniste Çeke Vojtech Filip dhe Presidentit Milos Zeman ku shkruan, ‘Nuk jam dakord’, ndërsa proteston kundër qeverisë së Babis të mbështetur nga Komunistët në Pragë, Republika Çeke, Korril. EPA-EFE/MARTIN DIVISEK 

Biznesi i ideologjisë

Nëse performanca e Filipit do të ishte dhënë nga kreu i KSCM në pothuajse çdo kohë tjetër në 30 vitet e fundit, kjo nuk do të kishte shumë rëndësi. Kjo parti ka kaluar pjesën më të madhe të kohës që nga rënia e komunizmit e larguar nga pjesa tjetër e spektrit politik dhe larg levave të pushtetit.

Por që nga viti 2017, partia e lartcekur ka pasur një rol zyrtar në formësimin e politikës qeveritare. Sipas një marrëveshjeje me qeverinë e koalicionit të pakicave të Kryeministrit Babis, ndërmjetësuar nga Zeman,  lajkatari prokinez, KSCM siguron mbështetje në parlament në këmbim të ndikimit në politikë.

Duke pasur parasysh lidhjet e KSCM me Partinë Komuniste Kineze, kjo do të duket të jetë një rrezik i qartë i sigurisë për shtetin e vogël të NATO-s dhe BE-së. Për shembull, partia Çeke në dhjetor shfrytëzoi presionin fiskal nga pandemia për të detyruar qeverinë të reduktojë shpenzimet e mbrojtjes, të cilat duke pasur parasysh debatin aktual të financimit brenda aleancës kërcënon ta sfidojë unitetin e saj.

Ishte ky një lloj presioni politik kur Wess Mitchell, nënkryetar në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane dhe deri vitin e kaluar njeriu i Uashingtonit për Evropën Qendrore dhe Lindore, ishte duke menduar kur raportoi: “Ne dëgjojmë nga kryeqendra të ndryshme se Kina është tani po minon në mënyrë aktive kohezionin e NATO-s në mënyra kritike”.

Politikat e tjera që ndjek KSCM zbatohen edhe më drejtpërdrejtë për interesat kineze, shpesh përballë rezistencës së ashpër të shërbimeve të sigurimit Çek. “Ne nuk shohim asnjë arsye për të mos zhvilluar marrëdhënie të ekuilibruara reciprokisht me Kinën”, i tha BIRN-it Jaroslav Roman, udhëheqësi i marrëdhënieve ndërkombëtare në KSCM, duke pohuar se “të dhënat e qeverisë aktuale në këtë drejtim janë kontradiktore”.

Gabimet e politikës së Babis, listat e Romanit, përfshijnë një vendim për të bllokuar pjesëmarrjen e Huawei në Çeki në shpërndarjen e rrjetit 5G dhe debatin e vazhdueshëm të qeverisë nëse do të bllokojë ofertat kineze dhe ruse në tenderin e ardhshëm për të ndërtuar një njësi të re në termocentralin bërthamor Dukovany.

Megjithëse është kritikuar gjerësisht pse i kishte bërë ftesë KSCM të jetë më afër qendrës së pushtetit, kryeministri miliarder punon për ta mbajtur atë nën kontroll dhe ka shmangur shumë kërkesa, vëren Jiri Pehe, analist politik dhe drejtor i Universitetit të New York-ut në Pragë.

Në këtë rezistencë, kryeministri është inkurajuar nga Shërbimi Informativ i Sigurisë (BIS). Krahas paralajmërimeve gjithnjë e më urgjente në lidhje me përpjekjet e inteligjencës kineze për të fituar ndikim mbi strukturat politike Çeke, BIS dhe shërbimet e tjera të sigurisë së vendit po lobojnë shumë për të bllokuar Kinën dhe Rusinë nga këto kontrata.

Kjo e ka zemëruar Zemanin, sepse këto janë pikërisht lloji i marrëveshjeve që përbejnë bazën e marrëdhënieve të tij në lindje, argumenton Vladimira Dvorakova, drejtore e Institutit të Studimeve të Avancuara Masaryk në Universitetin Teknik të Çekisë.

“Zeman dhe grupet përreth tij preferojnë të bëjnë biznes dypalësh dhe të drejtpërdrejtë.” Kjo është arsyeja pse ata preferojnë të bëjnë biznes me të ngjashëm me Kinën, për të cilët transparenca nuk është e rëndësishme”, i tha Dvorakova BIRN-it.

Sidoqoftë, për KSCM, lidhjet e saj me Partinë Komuniste Kineze gjithashtu duket se kanë një bazë të mirëfilltë ideologjike. Zyrtarët nga të dy palët përdorin një gjuhë që sugjeron që ata të presupozojnë një realpolitikë që kufizon sovranitetin e Çekisë kur kanë të bëjnë me fuqinë botërore, thekson Martin Hala nga instituti shkencor Sinopsis.

Hala tregon se si Filipi deklaroi në televizionin Çek, ndërkohë që fliste për udhëtimin në Tajvan, “se Republika Çeke, si një vend i vogël me një popullsi prej dhjetë milionë banorësh, nuk mund të përballonte aventurizma të ngjashëm’.

“Ky është një ndryshim interesant në doktrinën [e ish-udhëheqësit Sovjetik Leonid] Brezhnev mbi sovranitetin e kufizuar – përvojën politike në zhvillim e sipër të komunistëve Çek të brezit të Filipit”, tha Hala.

Sipas Roman, “Arritjet e Kinës në ndërtimin e ekonomisë, heqjen e varfërisë dhe ndërtimin e një shoqërie të drejtë janë të vlefshme për t’u studiuar”.

Hedhja e një rrjeti më të gjerë

Sidoqoftë, nuk janë vetëm komunistët e pareformuar të Çekisë që janë shqetësim në vete. Siç ka theksuar BIS, komiteti i Song Tao gjithashtu kultivon kontakte aktive me Social Demokratët (CSSD), partneri i vogël në koalicionin qeverisës të Babis.

Kjo parti aktualisht kontrollon Ministritë e Brendshme dhe të Jashtme, ndër të tjera. Si ish-shef i partisë CSSD, Zeman ka ndihmuar në kultivimin e këtyre lidhjeve duke ftuar investitorë kinezë në Çeki dhe duke inkurajuar ndikimin politik kinez në punët diplomatike.

“Lidhjet midis Partisë Komuniste Kineze dhe CSSD janë më shqetësuese dhe një nga rrugët kryesore përmes të cilave ndikimi kinez arrin fuqinë Çeke”, tha Pehe, i cili ishte ish këshilltar i presidentit të parë të vendit, Vaclav Havel, gjatë së cilës ai fuqimisht mbështeti Tajvanin dhe Tibetin dhe ndihmoi në futjen e një instinkti dyshimi ndaj Pekinit në shoqërinë Çeke që reziston edhe sot.

Duke mos pasur motive ideologjike të KSCM-së, kontaktet kineze të CSSD-së dyshohet se janë të nxitura pothuajse vetëm nga shqetësimet financiare.

Shumë ish zyrtarë të partisë, përfshirë ish kryeministrin Bohuslav Sobotka dhe ish komisionerin e BE Stefan Fule, tani po punojnë me ose për ndërmarrjet kineze. Jaroslav Tvrdik, ish-ministër i mbrojtjes, tani punon për fondin shtetëror kinez Citic – një post që ai arriti përmes rolit të tij të vazhdueshëm si këshilltar i Zeman.

Dora e Petr Kellner, njeriu më i pasur i Çekisë, gjithashtu shihet shpesh teksa ndihmon në lehtësime që lidhin Kinën me qeverinë Çeke. Grupi PPF në pronësi të oligarkut Kellner kohëve të fundit është bërë i varur nga Home Credit në Kinë, biznesi i saj i huasë konsumatore, për një pjesë të madhe të të ardhurave të saj. Tvrdik thuhet se ndihmoi në vitin 2010 për të siguruar nga Pekini licencën që Home Credit i nevojitet për të operuar në Çeki.

Studiuesit në ChinfluenCE, një projekt ndërkombëtar që përshkruan ndikimin politik dhe ekonomik kinez në Republikën Çeke, Hungari, Poloni dhe Sllovaki, sugjerojnë që nën qeverinë e udhëhequr nga Sobotka i cili e udhëhoqi shteitn çek në vitet 2014 – 2017 dhe e cila paraqiti ANO-n e Babis si një partner të vogël e të huaj politik çek “devijoi nga kursi i saj i mëparshëm” që kishte qenë disi e ftohtë ndaj Kinës. Lidhjet e CSSD me Partinë Komuniste Kineze janë “garantuar personalisht” nga udhëheqësi i partisë, Zëvendës Kryeministri dhe Ministri i Brendshëm Jan Hamacek, shtojnë ata.

Megjithatë, qasja ekonomike do të thotë që Partia Komuniste Kineze mund të tejkalojë ndarjen ideologjike për të bërë miq edhe në të djathtë të spektrit politik. Disa shqetësime janë ngritur kohët e fundit në lidhje me aktivitetet e Jan Zahradil, një veteran i Demokratëve Qytetarë konservatorë (ODS) i cili drejton Shoqatën e Miqësisë BE-Kinë me qendër në Bruksel. Ai është gjithashtu nënkryetar i Komitetit të fuqishëm të Tregtisë Ndërkombëtare të Parlamentit Evropian.

Kritikët në Bruksel e quajnë grupin dhe udhëheqësin e tij Çek një kërcënim për interesat e BE i cili shtyn axhendën e Pekinit. Zahradil mohon çdo keqbërje në lidhje me këtë dhe thotë se akuzat kundër tij janë spekulime të pastra.

Kjo ka pak ndikim me disa. “Për Zahradilin arsyeja për lidhjet e tij kineze është ekonomike”, tha Pehe. “Edhe pse retorikisht anti-komunist, anëtarët e ODS-së e kanë treguar veten e tyre në të kaluarën si mjaft oportunistë. Korrupsioni vlerësohet në mënyrën se si veprojnë kinezët. Ata kanë blerë qeveri të tëra në Afrikë; ata punojnë në të njëjtën mënyrë këtu”.